ผู้สอบบัญชี CPA กับ TA ต่างกันอย่างไร

ใกล้ฤดูปิดงบเมื่อไร คำถามที่เจ้าของกิจการถามบ่อยคือ "ต้องใช้ผู้สอบบัญชีแบบไหน CPA หรือ TA" สองคำนี้ฟังคล้ายกัน แต่ใช้แทนกันไม่ได้ เพราะกฎหมายกำหนดว่าใครตรวจงบของกิจการแบบไหนได้ บทความนี้อธิบายความต่างแบบเข้าใจง่าย บอกว่ากิจการของคุณต้องใช้แบบไหน และวิธีเช็กว่าผู้สอบบัญชีที่จ้างมีใบอนุญาตจริง

CPA กับ TA คือใคร

ทั้งสองคนทำหน้าที่ "ตรวจสอบงบการเงิน" แล้วลงลายมือชื่อรับรอง แต่ได้ใบอนุญาตจากคนละหน่วยงาน และมีขอบเขตงานต่างกัน

• CPA (Certified Public Accountant) หรือผู้สอบบัญชีรับอนุญาต คือผู้ที่ได้รับใบอนุญาตตามพระราชบัญญัติวิชาชีพบัญชี พ.ศ. 2547 และขึ้นทะเบียนกับสภาวิชาชีพบัญชี ในพระบรมราชูปถัมภ์ งบการเงินที่ต้องส่งกรมพัฒนาธุรกิจการค้าตามพระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543 มาตรา 11 ต้องได้รับการตรวจสอบและแสดงความเห็นโดยผู้สอบบัญชีรับอนุญาต
• TA (Tax Auditor) หรือผู้สอบบัญชีภาษีอากร คือผู้ที่ผ่านการทดสอบและได้รับใบอนุญาตจากอธิบดีกรมสรรพากร ตามมาตรา 3 สัตต แห่งประมวลรัษฎากร และคำสั่งกรมสรรพากรที่ ท.ป.98/2544 ใบอนุญาตมีอายุ 5 ปี และต้องต่ออายุ TA ตรวจและรับรองบัญชีได้เฉพาะห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนที่ได้รับยกเว้นไม่ต้องให้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตตรวจเท่านั้น

พูดง่าย ๆ คือ CPA ตรวจได้กว้างกว่า ส่วน TA เป็นทางเลือกเฉพาะของห้างหุ้นส่วนขนาดเล็ก

ตารางเปรียบเทียบ CPA กับ TA

กิจการของคุณต้องใช้ CPA หรือ TA

บริษัทจำกัด: ใช้ CPA เท่านั้น

งบการเงินของบริษัทจำกัดต้องผ่านการตรวจของผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) ทุกปี ไม่มีข้อยกเว้นเรื่องขนาดหรือรายได้ แม้บริษัทเพิ่งจดทะเบียน ยังไม่เริ่มขาย หรือรายได้เป็นศูนย์ ก็ยังต้องมี CPA ตรวจ แล้วจึงนำงบเข้าประชุมผู้ถือหุ้น ส่งงบผ่าน DBD e-Filing และยื่น ภ.ง.ด.50

ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน: ดูเกณฑ์ 3 ข้อ

ห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคลและห้างหุ้นส่วนจำกัดได้รับยกเว้นไม่ต้องให้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตตรวจ ตามกฎกระทรวงที่ออกตามพระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543 ถ้าเข้าเงื่อนไขครบทั้ง 3 ข้อ

ห้างฯ ที่เข้าเกณฑ์นี้ไม่ต้องมีรายงานของ CPA แต่ยังต้องมีผู้ตรวจสอบบัญชี เพราะตอนยื่น ภ.ง.ด.50 ต้องแนบรายงานของผู้ตรวจสอบและรับรองบัญชีตามมาตรา 3 สัตต แห่งประมวลรัษฎากร ซึ่งก็คือ TA ห้างฯ กลุ่มนี้จะเลือกใช้ CPA แทน TA ก็ได้ เพราะ CPA มีสิทธิตรวจห้างหุ้นส่วนทุกขนาด

ถ้าเกินแม้เพียงข้อเดียว เช่น ทุน 3 ล้านบาท แต่ปีนี้รายได้ 32 ล้านบาท ห้างฯ นั้นจะไม่เข้าข้อยกเว้น และต้องใช้ CPA ตรวจงบ

ตัวอย่างให้เห็นภาพ

ตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายเกณฑ์เท่านั้น

ผู้สอบบัญชีกับผู้ทำบัญชี ต่างกันอย่างไร

หลายคนสับสนว่า "คนทำบัญชี" กับ "คนสอบบัญชี" เป็นคนเดียวกัน จริง ๆ แล้วเป็นคนละบทบาท

จรรยาบรรณของผู้สอบบัญชีกำหนดให้ผู้สอบบัญชีต้องเป็นอิสระจากกิจการที่ตรวจ (ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตตามจรรยาบรรณที่สภาวิชาชีพบัญชีกำหนด ส่วนผู้สอบบัญชีภาษีอากรตามคำสั่งกรมสรรพากรที่ ท.ป.123/2545) ผู้สอบบัญชีจึงไม่ควรเป็นคนเดียวกับผู้ทำบัญชีของกิจการนั้น เพราะจะกลายเป็นการตรวจงานที่ตัวเองทำ ในทางปฏิบัติ สำนักงานบัญชีจะทำบัญชีและปิดงบ แล้วประสานให้ผู้สอบบัญชีที่เป็นอิสระเข้าตรวจ

วิธีเช็กว่าผู้สอบบัญชีมีใบอนุญาตจริง

งบที่ลงลายมือชื่อโดยผู้ที่ไม่มีใบอนุญาต หรือใบอนุญาตหมดอายุ อาจทำให้ต้องตรวจงบใหม่และส่งงบไม่ทันกำหนด จึงควรเช็กก่อนตกลงจ้าง

เช็ก CPA (สภาวิชาชีพบัญชี)

1. เข้าเว็บไซต์สภาวิชาชีพบัญชี tfac.or.th เมนู Online Service แล้วเลือก "ตรวจสอบสถานะผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA)" (info.tfac.or.th/status/cpa)
2. กรอกชื่อ นามสกุล และเลขทะเบียนผู้สอบบัญชีให้ครบ แล้วดูสถานะใบอนุญาต
3. ถ้าอยากรู้ว่าปีก่อน ๆ ใครเป็นผู้ลงลายมือชื่อในงบของกิจการ ใช้หน้า "ค้นหาผู้สอบบัญชีของนิติบุคคล (งบการเงิน)" (info.tfac.or.th/status/corporate) ค้นด้วยเลขทะเบียนนิติบุคคลหรือชื่อ และปีที่ลงลายมือชื่อ

ระบบนี้เป็นบริการข้อมูลเพื่อการตรวจสอบเบื้องต้น สภาวิชาชีพบัญชีระบุว่าใช้อ้างอิงทางกฎหมายไม่ได้ ถ้าสงสัยให้สอบถามสภาวิชาชีพบัญชีโดยตรง

เช็ก TA (กรมสรรพากร)

1. ขอดูใบอนุญาตผู้สอบบัญชีภาษีอากร ซึ่งมีเลขทะเบียน TA (ขึ้นต้นด้วย "TA" ตามด้วยตัวเลข) และวันที่ใบอนุญาตสิ้นสุด ใบอนุญาตมีอายุ 5 ปี ถ้าใกล้หมดหรือหมดแล้ว ให้ถามว่าต่ออายุแล้วหรือยัง
2. ข่าวสารและประกาศรายชื่อเกี่ยวกับผู้สอบบัญชีภาษีอากร ดูได้ที่หน้า "ผู้ตรวจสอบและรับรองบัญชี" ของกรมสรรพากร (rd.go.th/13767.html) แต่หน้านี้ไม่ใช่ระบบตรวจสถานะใบอนุญาต
3. ถ้ายังไม่แน่ใจ สอบถามกองมาตรฐานการสอบบัญชีภาษีอากร กรมสรรพากร หรือศูนย์สารนิเทศสรรพากร โทร. 1161

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: บริษัทเล็กมาก ไม่มีรายได้ ใช้ TA ได้ไหม?
A: ไม่ได้ TA ตรวจได้เฉพาะห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนขนาดเล็ก บริษัทจำกัดทุกขนาดต้องใช้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) ทุกปี แม้ไม่มีรายได้เลยก็ตาม

Q: ห้างหุ้นส่วนแบบไหนใช้ TA ได้?
A: ห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคลหรือห้างหุ้นส่วนจำกัดที่ทุนจดทะเบียนไม่เกิน 5 ล้านบาท สินทรัพย์รวมไม่เกิน 30 ล้านบาท และรายได้รวมไม่เกิน 30 ล้านบาท ต้องไม่เกินครบทั้ง 3 ข้อ ถ้าเกินข้อใดข้อหนึ่งต้องใช้ CPA

Q: ห้างฯ เข้าเกณฑ์ขนาดเล็กแล้ว ไม่ต้องมีผู้สอบบัญชีเลยใช่ไหม?
A: ไม่ใช่ ห้างฯ กลุ่มนี้แค่ไม่ต้องใช้ CPA แต่ตอนยื่น ภ.ง.ด.50 ยังต้องแนบรายงานของผู้ตรวจสอบและรับรองบัญชีตามมาตรา 3 สัตต (TA) หรือจะใช้ CPA ก็ได้

Q: ห้างฯ ที่เข้าเกณฑ์ใช้ CPA แทน TA ได้ไหม?
A: ได้ เพราะ CPA มีสิทธิตรวจห้างหุ้นส่วนทุกขนาด การเลือก TA เป็นทางเลือก ไม่ใช่ข้อบังคับ

Q: ห้างฯ ที่จดเลิกกิจการแล้ว ใช้ TA ตรวจงบเลิกได้ไหม?
A: ไม่ได้ กรมสรรพากรระบุว่าผู้สอบบัญชีภาษีอากรไม่มีสิทธิตรวจสอบและรับรองงบการเงินที่แจ้งเลิก

Q: ผู้ทำบัญชีของเราเป็นผู้สอบบัญชีให้เราด้วยได้ไหม?
A: ไม่ควร จรรยาบรรณของผู้สอบบัญชีกำหนดให้ต้องเป็นอิสระจากกิจการที่ตรวจ ถ้าคนเดียวกันทั้งทำบัญชีและสอบบัญชี ก็เท่ากับตรวจงานของตัวเอง จึงควรเป็นคนละคนกัน

Q: จะรู้ได้อย่างไรว่า CPA ที่จ้างมีใบอนุญาตจริง?
A: ตรวจได้ที่ระบบ "ตรวจสอบสถานะผู้สอบบัญชี" ของสภาวิชาชีพบัญชี โดยกรอกชื่อ นามสกุล และเลขทะเบียน

สรุป

CPA กับ TA ทำหน้าที่ตรวจงบเหมือนกัน แต่ขอบเขตต่างกัน บริษัทจำกัดต้องใช้ CPA ทุกปี ส่วนห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนที่ทุนไม่เกิน 5 ล้านบาท สินทรัพย์รวมไม่เกิน 30 ล้านบาท และรายได้รวมไม่เกิน 30 ล้านบาท เลือกใช้ TA ได้ ถ้าเกินข้อใดข้อหนึ่งต้องใช้ CPA ผู้สอบบัญชีไม่ใช่คนเดียวกับผู้ทำบัญชี และก่อนจ้างควรเช็กใบอนุญาตให้แน่ใจ เพื่อให้งบผ่านการตรวจและส่งได้ทันกำหนด

ถ้าคุณยังไม่แน่ใจว่ากิจการต้องใช้ผู้สอบบัญชีแบบไหน ทีมงานบริษัท พีพลัส การบัญชี จำกัด ช่วยดูเกณฑ์ของกิจการและปิดงบการเงินประจำปีให้ ส่งรายละเอียดมาทาง LINE ได้เลย